Op een vrijdagmorgen liep ik nietsvermoedend door mijn dorp toen een man met een ernstig gezicht naar me toe kwam en zei: ‘Mag ik u iets vragen?’ ‘Ja, natuurlijk,’ antwoordde ik.
‘Kent u Jezus?’ Ik schoot in de lach omdat de vraag zo afweek van wat ik verwachtte dat hij zou vragen. Waar is het station? Wat is de kortste route naar de HEMA? Welk lunchcafé raadt u me aan?
‘Sorry, maar ik dacht u de weg wilde vragen,’ verklaarde ik mijn lachbui.
‘Nee,’ vervolgde hij nu streng, ‘ik wil u de weg wijzen.’
Hm, dacht ik terwijl ik verder liep, ziehier in een notendop een van de problemen waar we allemaal enigszins mee behept zijn: anderen ONZE weg wijzen. Je ziet dat niet alleen bij religieuze kwesties, maar ook in de politiek: wij weten wat het beste is en zij snappen er niks van.
In afgezwakte vorm doen we dat in het onderwijs ook. Ga je een verslag schrijven? Dan zijn dit de twintig ingrediënten die je sowieso moet verwerken. Houd je binnenkort een presentatie, denk dan aan de zes voorbereidende stappen die we in de les hebben afgesproken.
Klinkt logisch, want als student moet je érgens beginnen en een beetje houvast is dan fijn, maar wanneer schuiven we op van houvast naar keurslijf?
Ik vind dat een lastige vraag, omdat ik zowel het perspectief van de docenten als van de studenten goed begrijp. Docenten willen studenten houvast geven en ervoor zorgen dat ze hun leerdoelen behalen. Hoe vaker ze merken dat studenten die doelen niet halen, hoe uitgebreider het format wordt en dus: hoe dwingender de weg die studenten moeten volgen.
Maar veel van de studenten die ik ontmoet, raken volledig gefrustreerd als ze het format alleen nog maar proberen te doorgronden. Er moet zóveel dat de instructies hun het zicht ontnemen op hun eigen logica.
De vragen die hieruit voortvloeien, zijn: worden we een vaardige professional wanneer we zo goed mogelijk de stappen van anderen kunnen volgen? Of krijgen we ons vak het beste in de vingers wanneer we -met de kennis die we hebben opgedaan- wat vaker onze eigen logica mogen volgen? Zoals wel vaker ligt het antwoord waarschijnlijk in het midden.
Maar hoe vaker we ons denken uitbesteden -of dat nu aan docenten is, goeroes of ChatGPT- hoe minder we onze eigen gedachten überhaupt leren kennen. Dat ervaar ik als een groot gemis.
