Nooit gedacht dat een paus me nog eens positief zou verrassen. Na jarenlange onthullingen over seksueel machtsmisbruik, zit ik niet direct op het puntje van mijn stoel wanneer een paus het woord ‘ethisch’ in de mond neemt.
Maar nu Leo XIV via zijn eerste encycliek een brede discussie wil aanzwengelen over het ethisch gebruik van AI, heeft hij me alsnog te pakken.
Een paar weken vóór de encycliek had ik me toevallig net afgevraagd hoe lang mijn baan nog zou bestaan. Na het lezen van een perfect geschreven scriptie van een zwaar dyslectische student klapte ik mijn laptop dicht voor een wandeling langs de rivier. Het koolzaad en de boterbloemen deinden in de voorjaarswind en terwijl ik tussen die prachtige bloemenhaag door kuierde, realiseerde ik me dat de toekomst er wel eens heel anders uit kan zien dan ik ooit voor mogelijk had gehouden.
Journalistiek
Overigens speelt het wel of niet behouden van mijn baan daarin een futiele rol, want ik vrees dat de invloed van AI honderdduizenden banen overbodig zal maken. Zoals de mechanische kokkelvisserij het tere leven in de Waddenzee platwalst, zo vernietigt AI de grondbeginselen van de journalistiek, de kunsten, de, ja, wat niet eigenlijk?
Het geluid dat ik overal om me heen hoor, is vooral: Fijn hè, zo’n dyslectische student die nu eindelijk ook een volwaardige scriptie kan schrijven? En tuurlijk, dat is superfijn voor de student in kwestie, want het is heel ontmoedigend om steeds buiten de boot te vallen terwijl je medestudenten wel gewoon doorvaren. Maar toch geloof ik nog altijd dat het beter is wanneer we elkaars verschillen waarderen in plaats van aan iedereen dezelfde kwaliteiten te vragen. Want op wie of wat reageer ik nou eigenlijk wanneer ik feedback plaats bij deze ‘perfect’ geschreven tekst? Niet op de student in kwestie, zoveel is zeker, want onze samenwerking is ouder dan vandaag.
Mensheid
Het thema van de eerste encycliek van Leo, is ‘wat het betekent om mens te zijn in deze tijd van duizelingwekkend snelle technologische veranderingen’. Hij gaat daarbij vooral in op de ontwikkeling en het gebruik van kunstmatige intelligentie. En nee, de paus zal daarbij niet als eerste hebben gedacht aan de door AI-gegenereerde scripties van hbo-studenten. Toch noemt hij ook de grote veranderingen die AI in het onderwijs zal realiseren, dus de link met zijn encycliek is minder ver gezocht dan het misschien lijkt. De titel en ondertitel van zijn rondzendbrief raken aan een thema waar ik ook mee worstel, namelijk: Schitterende mensheid en: Over het behoud van menselijkheid in het tijdperk van kunstmatige intelligentie.
Ik zag de menselijkheid alvast niet terug in de scriptie die ik onder ogen had. Het bezat een dooie perfectie die de student in kwestie absoluut niet heeft en die hij wat mij betreft ook niet zou moeten veinzen. Hij zal er ongetwijfeld een hoog cijfer mee halen, maar ik mis zijn originaliteit, zijn humor en zijn verrassende manier van kijken naar situaties.
Schrikbarend
Nu Leo de knuppel in het hoenderhok heeft gegooid, wordt het misschien tijd om eens wat vaker na te denken over de vraag wat we verliezen wanneer we voortgaan op de ingeslagen weg. Iedereen heeft wel een vermoeden van het antwoord, maar waarschijnlijk zijn het onze kinderen die ons er over pakweg twintig jaar mee om de oren zullen slaan. Of al eerder. Een groot verschil met eerdere technieken, is namelijk de schrikbarende vaart waarmee AI wordt ingevoerd en omarmd.
Het geluid dat nu de boventoon voert, is: Wat een uitkomst hè, die chatbots en online tools!? Zó efficiënt! Maar wie heeft eigenlijk bedacht dat het leven vooral efficiënt moet zijn? Dat vragen we ons bij het koolzaad toch ook niet af? De natuur heeft geen haast en toch komt alles af, schreef Lao Tsé. Dat lijkt me een mooie tegenhanger voor iedereen die tijdbesparing per definitie op nummer 1 zet. Maar je mag ook aan de ‘schitterende mensheid’ van Leo denken en hoe lang die nog blijft schitteren wanneer we onze uniciteit verruilen voor dooie ‘perfectie’.
Judith van der Stelt is schrijfcoach en dyslexiespecialist bij het Student Support Centrum in Almere
