Ze was vierdejaars en deed mee aan een workshop die ik gaf. Met haar vingers draaide ze wat rond in haar opgestoken haar en ze leek niet echt mee te doen. Tot ze opeens iets wilde zeggen: ‘Ik ben er zat van steeds uniek te moeten zijn’. Het was even stil. ‘Dat klinkt best vaag, sorry’, zei ze er achteraan.
Het was een hele heldere zin, vonden de anderen.
Ik kom ze vaak tegen. Mooie en goedbedoelde slogans in posts of op banners met het woordje uniek erin. Het gaat dan over ‘Jouw unieke talent’, ‘Jij bent uniek’ en de tip die een eerstejaars kreeg: ‘zorg dat je uniek bent’. Wat moet je dan als blijkt dat je op je stageplek helemaal niet zo uitblinkt? Als je gewoon een ‘gemiddelde student’ bent en verder niet echt opvalt?
Verwarrend
Elk mens is uniek, zeker. Maar dat woordje uniek is verwarrend. Vooral als het gebruikt wordt als competitiewoord. Dat je vooral heel bijzonder zou moeten zijn of heel erg anders dan anderen. Letterlijk las ik dat op de site van een Hbo-instelling elders in het land. Het ging daar bij uniek over ‘wat jou onderscheidt’ en dat je iets bijzonders van je toekomst maakt.
Het is alsof studeren dan zoiets is als op Instagram vooral je galajurk en meest spectaculaire bergbeklimming laten zien, in de hoop om op te vallen. Dat geeft druk.
Het maakte de student bij de workshop letterlijk kortademig. Alsof ze werd opgejaagd.
Eigen plek
Dat woord uniek kun je ook anders gebruiken. Onderwijsfilosoof Biesta doet dat bijvoorbeeld als hij het heeft over persoonsvorming. Uniek is dan dat je je eigen plek leert innemen, in de wereld, in je vakgebied, in je leven. Niet dat je daarmee opeens heel veel opvalt. Maar dat het je lukt om keuzes te maken die eigen zijn. Die aansluiten bij jouw waarden en de manier van leven die jij voorstaat.
Uniek: dat het je lukt om in jouw situatie iets te doen met wat jij in huis hebt. Ongeacht of dat veel of weinig op dat van anderen lijkt.
Elk mens is uniek, zeker. Maar vooral omdat je er simpelweg bent en niemand anders in jouw schoenen staat. Dat doe jij alleen.
Dat is al bijzonder genoeg.
Martin Jans is studentenpastor van Windesheim, ArtEZ en KPZ Zwolle
