Het is het gesprek van de dag op ons lesplein, in de docentenkamer en ook onder studenten die actief zijn in OC’s, deelraden of de CMR. Er moet fors worden bezuinigd. In het geval van Windesheimbreed minimaal 25 miljoen euro in vier jaar. Dat voelt heftig. Schokkend zelfs. Want wie hier werkt, doet dat omdat hij hart heeft voor onderwijs en voor studenten. En dan dringt zich onvermijdelijk de vraag op: waarom moet nu zo rigoureus de kaasschaaf of erger nog, het hakmes er overheen?
Toch raken we hier aan een ongemakkelijke, maar fascinerende paradox. In verandermanagementboeken wordt vaak geschreven: mensen haten verandering niet, ze haten verlies. Ze haten het verdwijnen van zekerheden, van fijne projecten, van rust. En ja, ook wij haten de onrust die bezuinigingen met zich meebrengen. En tegelijkertijd, hoe tegenstrijdig ook, hebben we die onvrede nodig. Het is precies die pijn die beweging mogelijk maakt.
Weerstand
Verandering komt pas echt op gang wanneer de pijn van blijven groter wordt dan de pijn van veranderen. Zolang we de bezuinigingen zien als een vervelende opdracht van ‘bovenaf’ in dit geval van het ministerie en van dalende studentenaantallen, blijven we in de weerstand hangen. Maar de realiteit is ook dat onze huidige manier van werken financieel niet langer houdbaar is. Hoe vertrouwd en dierbaar die ook is. Niets doen is, eerlijk gezegd, geen optie.
De kunst is dat de frustratie over de huidige situatie groter wordt dan de angst voor het nieuwe. Denk aan met minder collega’s hetzelfde werk blijven doen. Dan pas ontstaat er ruimte om het onderwijs anders, slimmer en efficiënter in te richten. Dat schuurt, want we willen kwaliteit. Altijd het beste. Maar misschien is een 7 soms ook goed genoeg, in plaats van krampachtig een 9 na te streven.
Tempo
Waar ik me wel zorgen over maak, is de valkuil van de haast. De neiging om het tempo hoog te leggen, zodat “de pijn maar snel voorbij is”. Veranderen zonder aandacht voor emoties en zonder echte betrokkenheid van medewerkers en studenten is vragen om problemen. Want wat niet gehoord wordt, komt later terug. Als weerstand. Of als uitputting. Dus aan het management om transparant plannen te delen, in gesprek te zijn en van onderaf veranderingen laten bedenken die bijdragen aan de oplossing van het probleem.
Maar echte verandering vraagt eerst om stilstaan. Om ruimte voor frustratie. Om het hardop mogen zeggen: ja, dit doet pijn en ja, dit voelt onrechtvaardig. Juist door die emoties niet weg te poetsen, ontstaat er paradoxaal genoeg beweging.
Slimme keuzes
De bezuinigingen zijn een feit. Maar de manier waarop we ermee omgaan, is aan ons. Laten we de energie die nu naar mopperen gaat, ombuigen naar creativiteit. Minder bureaucratie. Meer focus op de kern. Slimmere keuzes.
Misschien is dit wel de ongemakkelijke kans van deze crisis: dat we eindelijk besluiten nemen die we al langer voor ons uit hebben geschoven. Niet vanuit angst, maar vanuit herontwerp. Niet om af te breken, maar om opnieuw te bouwen. Alleen zo kan pijn het begin worden van iets nieuws.
En belangrijk, dan doen we het samen!
Cor Niks is docent psychomotorische therapie bij de Calo
