‘Ik hou van mijn vriendin, als we hand in hand willen lopen dan doen we dat’

Lucy Schonewille (24) en Esper Eker (28) zijn 2,5 jaar samen, het is hun eerste queer-relatie. ‘We vallen op als we hand in hand lopen en dat was even wennen.’

Esper, vierdejaars lerarenopleiding biologie, merkt dat ze soms worden nagekeken. “Gelukkig zijn we in Zwolle nog niet openlijk bejegend. Toen ik in Maastricht woonde heb ik dat helaas wel meerdere keren meegemaakt. Mensen die middelvingers opstaken en mij uitscholden voor dyke of lesbo. Omdat ik mij – toen nog als vrouw – nogal punkachtig kleedde.”

“Als we hand in hand lopen, ben ik me er wel van bewust dat we opvallen als een queerkoppel. Maar dat betekent niet dat ik zulk gedrag mijd”, zegt Lucy, tweedejaars ICT.

Vroeger voelde Esper zich wel eens gegeneerd als queer. “Ik was mij zo bewust van alles. Maar inmiddels heb ik daar dikke schijt aan! Ik houd gewoon van mijn vriendin, dus als ik hand in hand wil lopen, doen we dat.”

Onveiligheid

Lucy is het eens met het onderzoek dat acceptatie rondom de queer community minder wordt. “Ik hoor regelmatig opmerkingen wanneer ik over de campus loop. Soms zie ik zelfs anti-LHBTIQ+-stickers, in de liften of op de lantaarnpalen op het campusterrein. Zo was er een hele poos een sticker met een paraplu, die de kinderen zou beschermen tegen de regenboog van boven. Het geeft mij een gevoel van onveiligheid; dat je niet weet wie je kunt vertrouwen, of dat er toch weer iets naars wordt gezegd zodra je informatie blootgeeft over je identiteit.”

Esper vraagt zich af of de homoacceptatie bij jongeren op alle fronten minder wordt. “Er is ook een onderzoek van Rutgers en SOA Aids Nederland – ‘Seks onder je 25e’, dat laat zien dat er juist een toenemende acceptatie is onder jongeren. Ik merk wel dat er in mijn klas sneller met homo of gay wordt gescholden, al heb ik het idee dat de kinderen aan wie ik lesgeef dit vooral doen om aandacht te vragen, zonder dat ze weten welk doel het heeft. Daartegenover staat dat diezelfde jongeren veel opener zijn over hun eigen seksualiteit. Sommige kinderen hebben op hun veertiende al een heel uitgesproken stijl, en zijn er al over uit dat ze lesbisch of gay zijn.”
Zelf was Esper tijdens zijn middelbare schooltijd nog niet zo ver in de ontdekking van zichzelf. “Ik gebruikte het label Aseksueel, en ging mijn eigen gender pas meer onderzoeken op het moment dat ik 20 was en uit huis ging.”

Haatzaaien

De verminderde acceptatie is volgens Lucy voor een groot deel te wijten aan Amerikaanse politici. “In Nederland worden goede maatregelen doorgevoerd en er is aandacht voor de queer-community. Maar online zien we ook veel haat, vaak op Amerika-centrische platforms. De politieke bullshit die daar aan de gang is, waar LHBTQI+’ers daadwerkelijk tot een doelgroep worden gemaakt, komt helaas ook over naar de lokale politiek hier. Net zoals de manosfeer, die in Amerika is begonnen.” Esper is het hier mee eens. “Vanuit Amerika en Engeland is er een grote toename in haatzaaiende berichtgeving. Met AI-bots worden er opzettelijk discussies uitgelokt voor meer clicks en dus meer geld.

De manosfeer heeft ook een belangrijke invloed op de beelden die heersen onder jonge mannen en jongens. Wat betekent masculinity nu eigenlijk? Volgens de manosfeer is dit Andrew Tate, die heeft het gemaakt en vertelt je hoe een man moet zijn. Dus doe je ongeveer zoals hij doet. Ook zijn er jongeren die hier niet achterstaan maar er wel grapjes over maken. Escalerend gedrag begint altijd bij het maken van grapjes. Geef je hier géén grens in aan, dan laat je zien dat het normaal is en ‘gewoon kan’.”

Doelwit

Voor Lucy en Esper is er, vanwege hun identiteit, een hele lijst aan landen waar ze nooit naartoe kunnen reizen. Lucy: “In Amerika maakt de overheid LHBTIQ+-ers tot doelwit. Door transgender mensen te classificeren als drag, en drag te classificeren als pornografisch, om hen zo uit het straatbeeld te verbannen. Als we hier een rechts kabinet krijgen, ben ik bang dat zoiets hier ook zou kunnen gebeuren. Daar ben ik banger voor dan voor Jan-en-alleman die misschien iets negatiefs denkt over onze community. Al zijn juist die mensen wel de reden dat er een rechts kabinet kan ontstaan.”

“Homoseksualiteit wordt te makkelijk gebruikt als parapluterm voor alle queer-identiteiten”, vindt Esper. “Ieder label, iedere identiteit heeft een eigen problematiek, maar wordt weg geschetst als één groot probleem. Heb je vrouwelijke trekjes, ben je laf of doe je niet leuk mee, dan krijg je al snel het label gay. Homohaat, of andere haat naar identiteiten die onder het queer-label vallen, heeft naar mijn idee te maken met de onzekere positie van jongeren in de maatschappij.”

‘Ik werd door tieners in mijn gezicht gespuugd’

Pim Voerman (32), docent op de lerarenopleiding Frans, concludeert dat er vijftien jaar geleden meer homo acceptatie heerste dan tegenwoordig. Dat had hij niet verwacht.

“Vijftien jaar geleden, in mijn tienertijd, was er meer een sentiment van algemene acceptatie. Ik dacht altijd dat dat nog beter zou worden voor de toen opgroeiende LHBTIQ+-ers, dat zij in de toekomst helemaal zichzelf zouden mogen zijn.

Om dan nu te lezen dat de homoacceptatie op middelbare scholen – die sowieso door sociale normen voor niemand helemaal veilig zijn – zo sterk naar beneden gaat, vind ik heel erg. Er heerst nu een tendens in de samenleving dat je álles mag zeggen wat je denkt.”

Acceptatie komt naar zijn idee altijd met golfbewegingen. “Sinds de jaren ’80 leefden we in een opmerkelijke vrije piek. Mensen mochten meer zichzelf zijn en we dachten dat het altijd beter werd.

Maar ook ik merk dat er steeds meer negatieve opmerkingen over straat vliegen en dat de homo acceptatie nu weer achteruitgaat. Daar was ik al een beetje bang voor. Sterker nog: ik denk dat het ook hand in hand gaat met de achteruitgang van de vrouwenemancipatie.”

Jongens op fatbikes

Zichtbaarheid van de queer community en er geen geheim van hoeven te maken wie je bent, zijn belangrijk voor Pim. Al loopt hij inmiddels wel anders over straat. “Vorig jaar ben ik door drie tieners op een fatbike in mijn gezicht gespuugd. Ik voelde me ontgoocheld, zelfs een beetje aangerand, en ben thuis meteen onder de douche gesprongen.”

“Toch vond ik het vooral zielig dat deze jongens die behoefte voelden. Nederland verkondigt graag hoe tolerant en open minded we zijn, en dat is natuurlijk ook een hele tijd zo geweest. Maar dat geldt niet altijd voor mensen die hun kop boven het maaiveld uit durven te steken.”

Volgens Pim moeten we goed naar de negatieve geluiden luisteren. “Ten eerste omdat de groep heel groot is, en ten tweede omdat ik denk dat zij soms echt het gevoel hebben dat hen iets wordt afgenomen. De witte heteroman heeft een hele comfortabele positie in de maatschappij. Dat je opeens moet concurreren met een groep die eerder niet tot de concurrentie behoorde, zal een soort van angst met zich meebrengen. Angst is een slechte raadgever, maar vaak wel de bron van dit soort gekke achteruitgang.”

Manosfeer

Volgens Pim zijn er meerdere oorzaken van de achteruitgang, waaronder de invloed van religie, opkomend conservatisme, sociale media en polarisatie in het algemeen politieke debat. Eén daarvan is de opkomst van de manosfeer, een verzamelnaam voor online platforms en sociale mediakanalen waarin mannelijkheid, genderrollen en kritiek op het feminisme centraal staan.

“Naar mijn idee gaat het bij manosfeer om een hele groep bange mannen die hun emoties met volledige kracht proberen te onderdrukken. Meisjes hebben sinds de jaren ’70 te horen gekregen dat ze alles kunnen worden wat ze willen. Volgens mij zijn we de jongens hierin vergeten mee te nemen. Die hadden simultaan moeten leren ‘hé, het is oké als je verdrietig bent en dat laat zien’. Ik hoor nog te vaak jonge ouders om mij heen tegen hun huilende zoon zeggen dat ze ‘stoer’ moeten zijn, terwijl meisjes worden getroost.”

Pim: “Als we als maatschappij jongens leren dat ze mogen zijn wie ze zijn, komen daar enkel winnaars uit voort. Geen onderdrukte angstige mannen. Want het lijkt nu alsof de maatschappij vrouwelijke eigenschappen als minderwaardig beschouwt. Een zorgzame man is gelijk een mietje, een handige klusvrouw is stoer. Wat betekent de uitdrukking ‘man up’ nu eigenlijk? Dat soort uitingen dragen naar mijn idee bij aan het beperken van iemands zelfexpressie en identiteitsontwikkeling.”

‘Ik was angstig voor de mening van anderen’

Nora Folkers (25) is eerstejaars social work. Dat ze transvrouw is, zegt ze bewust niet tegen iedereen. ‘Niet accepteren komt voort uit onbegrip.’

Toen Nora dit jaar met haar studie startte, wilde ze niet geheimhouden dat ze transvrouw is. “Wie social work doet zou in principe met elk mens moeten willen samenwerken. Maar ik vertel het bewust niet tegen iedereen. Uiteindelijk heb ik het aan mijn klasgenoten wel verteld, dat ik als jongen geboren ben. Ze maakten er niks van, en vonden het prettig dat ik het met hen wilde delen.”

Volgens Nora durven steeds minder jongeren uit de kast te komen. “In mijn middelbareschooltijd werd er veel aandacht besteed aan initiatieven zoals paarse vrijdag. Toen werd je niet zo snel uitgescholden om wie je bent.”

“Ik denk dat de verminderde acceptatie onder jongeren voortkomt uit onbegrip. Als mensen iets niet kennen, of niet eerder hebben gezien, ben je er als mens toch een beetje op gebouwd dat je er angst voor ontwikkelt. Je wil je beschermen tegen het onbekende, en krijgt er een verknipt beeld van. ‘Wat bedoel je in een ander lichaam geboren, of verliefd op hetzelfde geslacht? Dat is toch raar’. Totdat je de persoon zelf spreekt, en het beter leert begrijpen.”

Kloof van onbegrip

Op het moment dat Nora nog experimenterende was, was ze vooral angstig voor de mening van anderen. “De eerste keer dat ik mij vrouwelijker ging kleden vond ik doodeng. Bang dat ik gek werd aangekeken, of dat iemand mij iets aan wilde doen. Ik had het gezien op het nieuws: het zijn geen onwerkelijke gedachtes.

Sommige mensen hebben het idee dat ik hier zelf voor kies, om mij zo te voelen. Net als dat homoseksuele mannen er zelf voor zouden kiezen. ‘Ik wil geen homo als vriend want dan word ik er straks ook één’, hoorde ik iemand zeggen. Dat is een hele grote kloof van onbegrip.”

Volgens Nora is het belangrijk dat voorlichting begint bij kinderen. “Dat ze leren dat er meer is dan alleen heteroseksualiteit, of man en vrouw. Als ouders een negatieve mening hebben over mensen zoals wij, dan wordt het met de paplepel ingegoten. Dus voorlichting moet laagdrempelig beginnen op de basisschool.”

Nora weet zeker dat er altijd mensen zullen blijven die geen begrip zullen tonen. “Er zijn ouders die – wanneer er seksuele voorlichting wordt gegeven op de basisschool – hun kind ziekmelden. Het moet dus worden uitgelegd aan de mensen die dat wél willen, in de hoop dat die de mensen in hun omgeving weer voorlichten en de informatie op deze manier doorsijpelt.”

Wandelende encyclopedie

Soms krijgt Nora de vraag waarom ze trans is. Ze vindt het haar aandeel om hier in alle rust antwoord op te geven. “Sommige mensen snappen het namelijk gewoon echt niet. Ik voel me weleens een wandelende encyclopedie, want een deel van de antwoorden hadden ze ook gewoon even op kunnen zoeken. Maar als iemand echt geïnteresseerd is, dan wil ik het wel uitleggen en hoop ik dat ze het verhaal weer doorspelen naar hun familie of vrienden.”

Al heeft dat uitleggen ook een keerzijde, weet Nora. “Ik hoor regelmatig dat homoseksualiteit veel te veel aandacht krijgt. Veel mensen spreken dat uit, en ik geloof dat – wanneer het punt van het conflict het hoogst wordt – het op een gegeven moment ook weer naar beneden gaat, en de meningen meer samenkomen. Dat er weer meer begrip voor elkaar komt, van beide partijen. Maar met zoveel miljoen mensen en meningen is het ook lastig om tot dat punt te komen, en dat is dan alleen nog maar ons land.”

‘In de trein duwden ze mij heen en weer’

Zoë Diderich (24), vierdejaarsstudent ICT, ziet toekomst voor de queercommunity somber in. “Op plekken waar veel dronken mensen zijn probeer ik uit de buurt te blijven.”

Zoë was 18 jaar toen ze haar ouders voor het eerst vertelde dat ze transvrouw is. “Ik wist het al veel langer, maar merkte dat mijn omgeving het moeilijk vond om dit te accepteren. In mijn kindertijd zijn er uitspraken gedaan over transmensen, waar ik mij niet veilig bij voelde. Inmiddels zijn de mensen om mij heen op een punt gekomen dat ze mijn identiteit accepteren, maar mijn medische transitie vinden sommige nog lastig.”

Dat er minder homoacceptatie onder jongeren zou zijn, is een bevestiging van iets wat de ICT-studente al een hele lange tijd merkt.

“Ik hoor vaak dat de queer-community bij mensen ‘door de strot wordt geduwd’. Maar als ik doorvraag, komt het altijd neer op datgene wat ze zien op sociale media. Dat zijn geen queermensen. Dat zijn influencers, zoals Andrew Tate, die zeggen: ‘Kijk hoe slecht dit is’. Het is maar een klein groepje dat berichtgeving rondom de queer-community op sociale media vooruit zit te duwen, maar het is allemaal negatief nieuws.

In het tijdperk van nu, waar jongeren meer worden opgevoed door sociale media dan door hun eigen ouders, zorgt dat voor een vervormd wereldbeeld bij kinderen.”

Te gevaarlijk

Zelf wordt Zoë vaker dan vroeger nageroepen. “Vooral als ik alleen ben, maar ook als ik hand in hand loop met mijn vriendin. Het gebeurt zo bizar veel. Op onze eerste date gingen we uit eten, met daarna een stadswandeling. Die avond zijn we wel vijf keer nageroepen. Normaal gesproken doet het niet zo veel met me, maar het feit dat het zelfs gebeurt als ik op date ben, raakt me wel.”

Vooral op plekken waar veel dronken mensen zijn, probeert Zoë uit de buurt van anderen blijven. “Sluitingstijd bij een club? Te gevaarlijk! Maar ook toen ik op een avond met de trein van Zwolle naar Emmen moest, en in een coupé zat met een stel boerenjongens, voelde ik mij niet veilig. Ze riepen, duwden mij heen en weer en liepen met mij te hannesen. Ik zit in een trein, die ik nodig heb om naar huis te komen. Hoe had ik deze situatie kunnen vermijden?”

Paarse vrijdag

De homo acceptatie bij de techniekstudies op Windesheim is iets wat de studente altijd al problematisch heeft gevonden. “Op mijn studie zijn de studenten aan de ene kant super progressief, met daartegenover de mensen die het totaal niet accepteren en heel hard de andere kant op gaan. En de docenten, die doen daar maar weinig tegen.”

Zo deelde Zoë tijdens de voorbereiding op paarse vrijdag armbandjes uit. “Een mooi moment om eens te kijken hoe mensen tegen de queer-community aankijken. In het T-gebouw waren de studenten heel open, maar ik denk dat daartegenover zo’n 70 procent van de docenten géén armbandje om wilden doen. In het X-gebouw waren de docenten juist weer heel happig en daar waren het de studenten die ons uitscholden.”

Emigreren

De toekomst ziet ze vrij somber in. “In Nederland heerst er een cultuur dat iedereen overal wat van moet vinden of zeggen, wat het onprettig maakt om hier te wonen. Ik ben twee meter lang. Ook al is mijn transitie straks afgerond, dan zullen mensen nog opmerkingen maken dat ik in transitie ben gegaan. Ik heb al langer het plan om te verhuizen naar Spanje. Zij zijn naar de top geschoten wat betreft acceptatie in Europa: op zowel wet- en sociaal gebied. Waar dat aan ligt? Naar mijn idee gebruiken jongeren daar heel weinig Engelstalige sociale media.”