Indy Roozendal: ‘Swipen tussen kattenfilmpjes en raketaanvallen’

Lammetjes die door een wei huppelen, gevolgd door een bombardement in Iran. De rode loper van een filmpremière, gevolgd door hongerige kinderen in Palestina. Oorlog is in de geschiedenis van de wereld nog nooit zo zichtbaar geweest. Waarom voelt het dan nu juist zo ontastbaar?

Voordat we verdergaan: dit staat los van propaganda en beeldvorming. Mij gaat het om de manier waarop echte beelden van Oekraïne, Gaza en andere conflicten tussendoor verschijnen, tussen reels, shorts en andere korte video’s.

Wanneer je aan het scrollen bent bepaal je binnen drie seconden of je doorgaat. Alles komt voorbij in dezelfde feed, en dus met dezelfde aandacht. Binnen een minuut heb je dopamine gekregen van leuke dieren, grappige filmpjes en raketaanvallen in Iran.

Compassion fatigue

Psychologen waarschuwen al langer voor ‘compassion fatigue’, een term die onder andere door de Amerikaanse psycholoog Charles Figley is uitgewerkt: hoe vaker je wordt blootgesteld aan leed, hoe minder je er emotioneel op reageert. Niet omdat het je niets kan schelen, maar omdat je brein grenzen heeft. Er zit simpelweg een limiet aan hoeveel ellende je tegelijk kunt verwerken. Social media test die limiet constant.

Misschien speelt dit niet bij iedereen, en is mijn feed gekleurd door journalistieke interesses. Maar ik geloof vrij zeker dat ik niet de enige ben. Oorlog is overal online aanwezig, maar zelden nog op een manier die blijft hangen. Zelfs de invasie van Oekraïne, die eerst dichtbij voelde, schuift langzaam naar de achtergrond. Dit heeft natuurlijk ook te maken met de waan van de dag, de langdurigheid en het dagelijks leven – niet alles is te wijten aan sociale media – maar het zet mij de laatste tijd toch vaker aan het denken.

Entertainment

Schrijver Suzanne Collins kwam ooit op het idee voor The Hunger Games toen ze ’s avonds langs tv-zenders zapte en beelden van oorlog afgewisseld zag worden met reality-tv en entertainment. Dat contrast bleef hangen en is uiteindelijk omgezet in een internationale bestseller. Bijna twintig jaar (!!) geleden kwam het eerste boek uit. Wat toen nog wringend voelde, is nu volledig genormaliseerd. Je zapt er niet even langs op de tv, je scrollt er eindeloos doorheen.

We weten meer dan ooit, zien meer dan ooit, maar voelen minder. Dat heeft met afstand te maken, maar ook met context. Hoe serieus kun je iets nemen als het tussen memes en reclames staat? Alles bestaat naast elkaar, en daardoor lijkt alles even zwaar, of juist even licht.

Betrokken

Kan het überhaupt anders? Misschien is dit gewoon hoe mijn generatie de wereld meekrijgt. En ja, ik ben zelf ook onderdeel van dat systeem. Ik scroll net zo hard mee. Stoppen is een simpele oplossing, maar het verandert niets aan het systeem.

Europa heeft het vaak over macht, economie en veiligheid. Maar misschien ligt de echte uitdaging ergens anders: hoe blijf je betrokken in een wereld die nooit pauzeert?
En misschien is dat de ongemakkelijke conclusie: het probleem is niet dat we te weinig zien, maar dat we niet meer weten wanneer we moeten stoppen met scrollen.

Indy Roozendal is student Journalistiek